Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

21 juni 2021 | 11 Tammuz 5781

Beresjit

Beresjit

Ik vermoed dat de meesten van jullie wel weten dat de vrucht van de Boom van Kennis van Goed en Kwaad (Beresjit [Genesis] 2:17), de boom waarvan Chawa en Adam toch aten, geen appel was. Het verhaal in Beresjit [Genesis] gebruikt het neutrale woord “prie”, vrucht.

Waarom we in West Europa denken dat het een appel zou zijn geweest, is onduidelijk. Appels komen in Tenach eigenlijk niet voor. Het woord “tapoe’ach” dat tegenwoordig in het Hebreeuws “appel” betekent, had waarschijnlijk vroeger een andere betekenis (abrikoos?), het oude Israel was te warm voor appelbomen. De meest genoemde vrucht in onze traditie is de granaatappel, de “rimon”.

Sommige mensen denken dat het komt omdat het Latijnse woord voor kwaad “malum” veel op het Grieks/Latijnse woord voor Appel (malus) lijkt. Als andere mogelijkheid suggereer ik maar dat er een beeldtaal-rijm is ontstaan met de twistappel die Eris, de godin van twist en tweedracht bij een feestje van Zeus binnenbracht en die uiteindelijk door Paris aan Aphrodite werd gegeven. Zie de afbeelding hierbij. Maar misschien is dat ook wel hetzelfde als de eerste mening.

Hoe het ook zij, in onze Joodse traditie wordt de vraag gesteld wat voor vrucht dit dan wel geweest kan zijn die kennis brengt van goed en kwaad. In de Talmoed (Berachot 40a) worden drie meningen gegeven. De eerste, die van rabbi Me’ir lijkt het meest rechttoe rechtaan. Volgens hem gaat het om de vrucht van de wijnstok: “want er is niets dat zoveel ellende over de mens brengt als wijn”. Als je een tijdje in een verslavingskliniek werkt, kun je dat wel beamen. Verslavingen maken inderdaad meer kapot dan je lief is.

De tweede mening die de Talmoed citeert is die van rabbi Nechemja. Volgens zijn mening was de vrucht een vijg. Wanneer Adam en Chawa van de vrucht gegeten hebben en zich opeens schamen omdat ze zien dat ze naakt zijn, maken ze een soort schort van vijgenbladeren. “Datgene dat hen slecht maakte, zorgde ook voor het weer beter worden”. Deze mening lijkt wel dicht bij onze discussie over wetenschappelijke kennis te staan. Moderne wetenschap heeft ons prachtige zaken gebracht, maar ook de mogelijkheid om verderf te zaaien, zonder weerga in de geschiedenis. Hoe gaan we om met nieuwe kennis, zoals de mogelijkheden van genetische manipulatie. Wij zijn als de eerste generatie, we weten dat we, vroeg of laat, ook van deze vruchten zullen eten. Welke keuzes maken we dan?

Het hele citaat over de aard van de vrucht staat allen maar in de Talmoed wegens de wat merkwaardige mening van rabbi Jehoeda die blijkbaar vond dat je ook wel kan zeggen dat tarwe aan bomen groeit. Als je per ongeluk een beracha (een zegenspreuk) maakt over brood als “pri ha-ets” (de vrucht van de boom, is dat voor hem ook wel in orde. Om te bewijzen dat dit inderdaad de mening van rabbi Jehoeda is, brengt de Talmoed dit citaat: “Rabbi Jehoeda zegt dat de vrucht in het scheppingsverhaal tarwe was. Want een kind leert pas ‘pappa’ en ‘mamma’ zeggen wanneer het de smaak van tarwe heeft geproefd”.

Ik denk dat het Jehoeda niet zozeer om de juiste beracha is te doen. Voor hem is het verhaal van de tuin een verwijzing naar de ontwikkeling van een kind. Taal leren is volgens hem tegelijkertijd leren onderscheiden. Is taal de vrucht van de boom van kennis van goed en kwaad? Het woord “bara” in het Hebreeuws dat wij gewoonlijk met “scheppen” vertalen, betekent op de eerste plaats “van elkaar scheiden”. God schept niet zozeer licht en duister of water en droog land, Hij scheidt ze van elkaar door middel van woorden. Spreken en onderscheiden zijn in het scheppingsverhaal sterk met elkaar vervlochten. De mogelijkheid om te spreken en te proberen het onderscheid tussen goed en kwaad te maken, zijn Goddelijke eigenschappen waarover wij, als mensen, ook beschikken. Het is de bron van al onze kennis. 

Nieuws

Fotoalbum toegevoegd: Dagtocht Rotterdam op 25 augustus 2019 Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: Poerim 5780 Lees meer >>
De Rabbijn legt uit: Offer... Lees meer >>

juni

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30