Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

23 juli 2021 | 14 Av 5781

Re'ee

Re'ee

In Dewarim [Deuteronomium] 14:1 staat: “Kinderen zijn jullie van de Eeuwige, verminken jullie je niet door inkervingen en scheren jullie, om een dode, geen kale plek op je voorhoofd”. Gewoonlijk wordt de tweede helft van het vers verklaard door te zeggen dat het gaat om gebruiken van de overige volkeren in de omgeving. Zelfverminking was blijkbaar een manier om rouw tot uitdrukking te brengen. In de grotere context van de sidra zal het wel kloppen, eerder in de tekst wordt gesproken over afgodendienst en afvalligheid. In de voorgaande paragrafen komt God echter niet naar voren in Zijn meest vaderlijke rol. Wie anderen op het verkeerde spoor zet, moet worden gestenigd. Dat is niet wat ouders gewoonlijk met hun kinderen doen.

De relatie tussen God en mens wordt in Tora op verschillende manier benoemd. Joden worden soms de eerstgeboren zoon genoemd, maar ook knechten/slaven van God. Elders in Tenach (de Hebreeuwse Bijbel) vinden we ook dat de relatie wordt beschreven als die tussen twee echtgenoten. Dat God zichzelf als vader beschrijft, komt echter alleen in deze tekst in Tora voor. En dan kun je de vraag stellen: waarom dan hier? Wat is het verband tussen de twee vers-delen? Is de vader/kind relatie tussen God en mens de reden dat je je niet mag verminken voor een dode?

Vreemd genoeg is er niet veel commentaar dat hierop ingaat. Ibn Ezra is een van de weinige middeleeuwse commentatoren die er iets over zeggen. Hij vergelijkt God met onze opvoeder die ons vertelt wat de goede manier van handelen is. Net zoals een kind ook wel dingen moet doen die het (nog) niet begrijpt, moeten wij de opdrachten nemen voor wat ze zijn. Er zal wel een reden zijn waarom kerven en scheren niet goed zijn, wij, als kinderen, kennen die niet.

Ibn Ezra is gewoonlijk niet zo gelaten. Als ik hem ergens in het spectrum zou plaatsen, is dat toch meer aan de rationele kant. Wie de rationele zijde van het menselijk denken benadrukt, gaat er bij voorbaat vanuit dat iets een reden moet hebben en dat je die, door nadenken of experimenteren, moet kunnen vinden. Als je de oplossing van je probleem niet vindt, heb je dus niet lang genoeg nagedacht of onderzocht. Je handen in de lucht steken en roepen “dit is niet te snappen” is er niet bij.

Chaim ibn Atar, een belangrijke leraar uit Marokko, zoekt in zijn boek “Or ha-Chajim” een ander verband dat misschien wel troostend is bedoeld. We kunnen ons God voorstellen als een vader die zijn kind wegstuurt naar een andere plaats, om daar te gaan studeren. God houdt op geregelde tijden contact met ons, de kinderen op afstand, maar treurt niet om ons. We komen immers terug. Een overlijden moeten we ook zo zien, het is slechts een tijdelijk afscheid, geen reden voor zelfverminking.

Ik weet niet precies of dit, op deze manier geformuleerd, ons echt zou helpen om een verlies te verwerken. Kunnen wij onszelf zózeer zien als kinderen die slechts tijdelijk in dit leven zijn geplaats dat we een overlijden van een geliefde voelen als een tijdelijk afscheid? We nemen afscheid van iemand die terug naar huis is gegaan, we komen elkaar vast wel weer tegen. Ik denk dat, zelfs voor diep-religieuze mensen, het een moeilijke opgave is om het overlijden van een geliefde in dit licht te zien.

Dat neemt niet weg dat de ouder/kind relatie in het vers ons kan helpen. Verlies van een naaste levert altijd pijn. Er is het gemis, maar vaak ook, merk ik wel in gesprekken, een ondertoon van niet-rationele schuldgevoelens. Zelfs als we een ouder hebben verloren, dan nog blijft de relatie met God bestaan. De relatie is niet individueel, er staat niet “Je bent een kind van de Eeuwige”, er staat “Kinderen zijn jullie van de Eeuwige”. Tora vraagt ons om onszelf niet kwijt te raken in een verlies, het te blijven zien als iets dat je is gebeurd, deel van het leven. Een overlijden verandert alle relaties met de omgeving, maar de relatie met de Eeuwige en onze medemens blijft bestaan. Zelfverminking kan een manier zijn om ondragelijke pijn niet te hoeven voelen of schuld op je te nemen. Die horen hier geen plaats in te hebben. Troost door je omgeving wel. 

Nieuws

Fotoalbum toegevoegd: Dagtocht Rotterdam op 25 augustus 2019 Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: Poerim 5780 Lees meer >>
De Rabbijn legt uit: Offer... Lees meer >>

mei

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31