Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

16 september 2019 | 16 Elul 5779

Sjeminie

Sjeminie

Mijn ouders waren lid van de orthodox-joodse gemeente in Den Haag. Mijn moeder hield wel van Joodse tradities maar niet zo veel van matzes. Ik herinner mij dat mijn moeder, toen ik een jaar of 14 was, zo rond de zevende dag van Pesach aan mij vroeg of ik ook niet vond dat zeven dagen matzes wel genoeg was. Het is een bijzondere herinnering, de vraag heeft blijkbaar indruk op mij gemaakt. Ik kan jullie niet vertellen waarom mijn moeder dat nou juist aan mij vroeg. Misschien wilde ze gewoon confirmatie van haar eigen beslissing. Misschien had zij, veel eerder dan ikzelf, door dat ik ooit nog wel rabbijn zou worden.

Pesach in Tora heeft zeven dagen. In Sjemot [Exodus] 13:6 staat dat je gedurende die dagen geen gerezen brood zult eten maar alleen maar ongerezen matzes. Jodendom heeft over het algemeen een probleem ermee als je zomaar dingen extra doet die niet zijn opgedragen. Om maar eens twee voorbeelden te noemen: extra het Sjema zeggen is niet extra goed, maar wordt gezien, als het ware, als je opdringen aan God. Een Beracha zeggen om niets, een “Beracha le-vatala”, is niet goed, in tegendeel, het doet afbreuk aan wat je aan het doen bent. Ook in de Hagada kom je die manier van denken tegen. In de inleiding van de vertelling staat dat je zou kunnen denken dat je heel de maand al over de uittocht zou kunnen praten. De tekst maakt dan duidelijk dat het alleen maar waarde heeft tijdens de seder, als matza en maror voor je liggen. Hoe komen we dan aan acht dagen Pesach?

De Talmoed legt uit dat vroeger het begin van de maand werd vastgesteld doordat mensen wanneer ze de nieuwe maan (het eerste stukje van de nieuwe maansikkel) hadden waargenomen naar de Tempel in Jeruzalem gingen om dat daar te melden. Als de Hogepriester overtuigd was dat twee mensen werkelijk, onafhankelijk van elkaar, de maan hadden gezien, riep deze de nieuwe maand uit. Om Joden elders in de wereld daarvan op de hoogte te brengen, werden verschillende malen in het jaar boden gestuurd naar de Joodse centra in het westen (bijvoorbeeld Griekenland, Rome, Alexandrië). Over land, naar het oosten, naar Joden in mesopotamië, werd het bericht met behulp van vuren op bergtoppen overgebracht. Op deze manier kon iedereen weten wanneer de nieuwe maand begonnen was en wanneer de feestdagen (halverwege de maand) zouden beginnen.

De Talmoed vertelt dat het systeem eerst goed werkte maar dat de vuren werden gesaboteerd door kwaadwilligen. En de bodes konden natuurlijk niet iedereen op tijd bereiken. De maan is echter overal te zien en Joodse maanden duren gewoonlijk 29 of 30 dagen, je weet dus altijd wel ongeveer wanneer het Pesach is. Om er zeker van te zijn dat men de goede dagen had, ging men van lieverlee buiten Erets Jisraël een extra feestdag toevoegen zodat je in ieder geval ook de juiste hebt.

Mogelijk is ook nog iets anders in het spel. In de loop van de Middeleeuwen is er overgestapt van een kalender op basis van waarneming, naar een berekende kalender. Hoe die berekening precies liep, was heel lang een onderwerp van discussie. De ene autoriteit vond dat het zus moet, een ander had een ander idee. Wanneer je de feestdagen precies laat beginnen, wordt dan opeens een autoriteitsvraag. Moslims in Nederland kennen een vergelijkbaar probleem. Moslims waarvan de familie uit Turkije stamt, volgen de Turkse, berekende, kalender. Moslims die stammen uit Marokko gebruiken een kalender die nog steeds op waarneming is gebaseerd, niet hier maar in Marokko. In verschillende jaren is er dan ook een verschil in de kalender tussen de beide groepen en begint (en eindigt) voor de ene groep de Ramadan een dag eerder dan de ander. In die jaren kunnen Marokkanen en Turken het Suikerfeest niet samen vieren. Vervelend voor hen, voor ons, Joden, een invoelbaar probleem.

Er is in het Jodendom tegenwoordig geen discussie meer over de kalender. Alle Joden gebruiken dezelfde berekende kalender. We weten allemaal precies wanneer Pesach begint en eindigt. Maar nog steeds doen wij alsof we het niet weten. In Israel is daarom Pesach altijd zeven dagen, daarbuiten voegt men in de orthodox-Joodse wereld extra feestdagen in.

Persoonlijk heb ik geen probleem met extra feestdagen. Wat ik wel weet, is dat het voor veel van ons op dit moment moeilijk is ons echt aan de Joodse tradities te houden. We leven niet in een Joodse wereld en voor veel van ons geldt dat we de gebruiken niet eens meer goed genoeg kennen om te kunnen onderscheiden tussen hoofd- en bijzaak. Ik ben het daarom helemaal eens met het besluit in het Liberale (Reform) Jodendom om de extra feestdagen te schrappen. Ze leiden alleen maar af van wat er echt in Tora staat. Zeven dagen Pesach. Laten we die eerst maar eens proberen te houden.

En nu ga ik uitleggen waarom ik dit allemaal nu opschrijf. Dit jaar viel de eerste dag van Pesach op Sjabbat. De consequentie van dit alles is dat buiten Israël in de Orthodoxe wereld het de week daarop, op Sjabbat, nog Pesach is en men in de sjoeldienst uit de Tora niet de gewone sidra leest maar een speciale, over het feest. In Israel en op de meeste plaatsen in Reform gemeenten wordt wel de gewone sidra van de week gelezen, op de volgorde van de sidrot van de Tora. Dat lijkt overzichtelijk (wij doen wat ze in Israël doen) maar om het nog wat ingewikkelder te maken, heeft men in LJG Amsterdam bedacht om toch maar de sidrot te lezen volgens de orthodoxe kalender. LJG Amsterdam heeft dus zeven dagen Pesach, maar wel de lezing van de achtste dag. Voor vragen hierover verwijs ik naar mijn collega’s daar.

In de tussentijd zijn wij in Rotterdam ook niet helemaal consequent met onze gemeenschappelijke seder op de tweede dag Pesach. Maar de keuze om zeven dagen pesach te hebben betekent wel dat het komende Sjabbat geen Pesach meer is. We lezen de sidra Sjemini en de kiddoesj is gewoon, zoals op andere tijden van het jaar.

Er is dus een verschil in de sidrot die verschillende groepen in het Jodendom lezen en dat blijft een aantal weken zo. Dat is jammer maar de wereld is nou eenmaal een beetje chaotisch. Dat blijft zo, zegt onze traditie, tot aan de messiaanse tijd, de tijd waarin God één is en Zijn Naam één is. In de messiaanse tijd zijn er geen vluchtelingen meer en is alles en iedereen op de juiste plaats. Dan lezen we dus ook allemaal dezelfde sidra en begrijpen die op dezelfde manier. 

Nieuws

Fotoalbum toegevoegd: Dagtocht Rotterdam op 25 augustus 2019 Lees meer >>
De Rabbijn legt uit: Uit je dak gaan ... Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: 50-jarig Jubileum LJG Lees meer >>

september

  • <  
  •   >
z m d w d v z
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30