Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

21 juni 2019 | 18 Sivan 5779

Sjemot

Sjemot

sidra Sjemot is de eerste van het gelijknamige, tweede boek van de Tora. “Sjemot” betekent “namen” en namen spelen dan ook een belangrijke rol in deze sidra. Op de eerste plaats natuurlijk door de namenlijst van degenen die met Ja’akov meegingen naar Egypte, het vormt de aansluiting van dit boek met het einde van het vorige boek. Maar de belangrijkste rol voor “namen” wordt toch wel ingeleid door de vraag van Mosjé in Sjemot [Exodus] 3:13: “En Mosjé zei tegen God: Zie, wanneer ik bij de kinderen van Israël kom en tegen hen zeg: De God van uw voorvaderen heeft mij naar u toe gezonden, en zij mij zeggen: Wat is Zijn Naam? Wat moet ik dan tegen hen zeggen?” God antwoordt dan door inderdaad een soort naam te geven, maar wel een die het beginpunt is geworden van een lange traditie van interpretatie en commentaar: “En God zei tegen Mosjé, ‘Ik ben die Ik ben’.

De vierletterige Godsnaam (Joed-Hé-Wav-Hé) die wij in het Jodendom niet uitspreken maar waarvoor wij, wanneer we de naam in een tekst tegenkomen, “Adonaj” zeggen, ziet er uit als een vorm van het werkwoord “zijn” (Hé-Joed-Hé of, in een oudere vorm wel Hé-Wav-Hé). Het is dus niet zo vreemd dat, wanneer God Zijn eigen Naam noemt, Hij dat doet met een vorm van het werkwoord “zijn” in de eerste persoon. In het Hebreeuws staat er “Alef-Hé-Joed-Hé”, je spreekt het uit als “Eheje”. Het is een gewone vorm van het werkwoord, in modern Hebreeuws zal je het gewoonlijk gebruiken voor “ik zal zijn”.

In Nederland is in het Jodendom de gewoonte ontstaan om de Godsnaam in Bijbelvertalingen en in de vertaling van de gebeden aan te duiden met “Eeuwige”. God's “zijn” is hierbij op een heel specifieke, wat abstracte manier geïnterpreteerd. Het duidt God aan zoals veel filosofen die zien, als de onbewogen Eerste Beweger. God is dan de oorzaak van alle verandering, maar verandert zelf niet. Het is een van de opties die wij hebben om de naam te begrijpen, maar zeker niet de enige. Rasji, bijvoorbeeld, heeft een heel andere. Hij legt God in de mond: “Ik zal bij hen zijn in deze ellende, zoals Ik bij hen zal zijn in toekomstige ellende”. “Zijn” wordt dan “erbij zijn”. Misschien wel het tegendeel van onbewogen zijn.

In “haketav we-ha-kabbala” (De Schrift en de Traditie), kwam ik twee andere interpretaties van Rabbi Yaakov Tzvi Mecklenburg (19e eeuw) tegen. Het boek is een commentaar op de Tora in het Hebreeuws met zo af en toe wat extra in het Jiddisj.

Aan het begin van zijn uitleg zegt Mecklenburg dat je “Ik zal zijn die Ik zal zijn” kunt lezen als: “Ich kan zein was Ich will zein”, “Ik kan zijn wat ik wil zijn”. God is dan zeker niet de onbewogen beweger, maar juist degene die de mens nodig heeft om Zijn eigen potentie tot uitdrukking te brengen. In de Kabbala, de Joodse mystiek, vormt God een eenheid van lotsverbondenheid met zijn schepping en met de mensheid. Het geeft, ons mensen, een belangrijke rol, maar ook een belangrijke verantwoordelijkheid.

Mecklenburg gaat verder met een iets andere uitleg. Deze gaat uit van het gegeven dat wij God kennen onder vele, verschillende namen, niet alleen als “Joed-Hé-Wav-Hé” en “Elohim”, de twee meest voorkomende namen in de Bijbel. De letter “Sjin” die op de Mezoeza staat, komt bijvoorbeeld van de naam “Sjaddaj”, een oude naam die iets met de macht van God te maken heeft. In de gebeden noemen wij God juist vaak “Ha- Rachaman”, “De Barmhartige”. Er zijn veel meer namen waarmee we God aanduiden. Mecklenburg zegt dat deze namen temporeel zijn. God laat Zich kennen onder de naam waaronder Hij zich op een bepaald moment wil laten kennen. Iedere naam is de Naam die op dat moment de juiste is voor de situatie. God “kleedt” zich, als het ware, met de eigenschap die past bij de relatie met de mens die voor Hem staat op een bepaald moment.

En daarmee komen wij bij het hier-en-nu. In onze westerse wereld hebben veel mensen de relatie met geïnstitutionaliseerde religie verloren. De oude manieren waarop mensen God leerden kennen, werken niet meer goed. De oude namen hebben blijkbaar voor velen van ons geen werkelijke betekenis meer. De oude instituten die zichzelf mogelijk zagen als "eeuwig" zijn in verval. “Eheje asjer Eheje”, “Ik zal zijn die Ik zijn zal” geeft ons echter veel meer ruimte dan de oude instituten ooit voor mogelijk hielden. Aan ons de vraag, hoe wij God willen kennen. Wat zou de goede Naam zijn waarmee wij de Zijnde God aanspreken? 

Nieuws

De Rabbijn legt uit: Eldad en Medad profeteren in het kamp ... Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: Poerim 5779 Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: 50-jarig Jubileum LJG Lees meer >>

juni

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30