Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

21 juni 2019 | 18 Sivan 5779

Wajeetsee

Wajeetsee

Afgelopen zondag heb ik een les gegeven over mitswot, de regels en wetten waaraan Joden zich gehouden achten. Ik begon met de aanwezigen te vragen wat men zelf hierover wist te vertellen. Er gebeurde wat ik eigenlijk wel verwachtte en ook een beetje vreesde, het eerste dat werd gezegd was dat het er 613 zijn, 365 verboden en 248 geboden. Wie mij kent weet dat ik hier emotioneel over kan worden. Ik heb de indruk dat “de” 613 mitswot een soort afgod zijn geworden, zo van “Jodendom is het geloof van de 613 mitswot”. Jodendom is het geloof van de ene, ondeelbare God. Er is een vloeiende, dynamische relatie tussen deze grenzeloze God en de geschapen wereld die zich niet laat vangen in een getal.

Dat gezegd hebbende, komen we op het onderwerp van vandaag. In de kabbala, de Joodse mystiek, worden de drie aartsvaders ingepast in de boom van de Sefirot, zeg maar, de karaktereigenschappen van God. Awraham staat voor Liefde/Chesed. Jitschak wordt vooral gezien als degene die God vreest. Hij verwijst naar de Sefira Gewoera, Gestrengheid. Ja’akov staat centraal in de sidra van deze week. Hij is de derde aartsvader die gewoonlijk wordt gezien als een synthese van de twee eigenschappen. Hij verwijst naar de Sefira Tiferet/Schoonheid. Wanneer je traditionele Joodse commentaren op Tora leest, kom je heel veel verwijzingen tegen naar deze manier van lezen, soms expliciet, soms impliciet.

Ik las een commentaar op onze sidra van rabbijn Sholom Noach Berezovsky, een chassidische rabbijn. Hij gebruikt de karakterisering van de drie aartsvaders als uitleg over de aard van de mitswot. Hij verdeelt de mitswot daarvoor niet in tweeën (ge- en verboden) maar maakt een indeling in drieën. Geboden (positieve opdrachten) zegt hij, horen bij Awraham en de Sefira Chesed. De opdracht om, bijvoorbeeld, tsedaka te geven, te zorgen voor de armen, hebben we gekregen door middel van Gods barmhartigheid en horen we met liefde uit te voeren. Awraham, degene die in onze traditie bijvoorbeeld gezien wordt als de meest gastvrije, is daar een symbool van.

Verboden, zo lees je in veel commentaren, horen bij Jitschak. Voor Jitschak, die gebonden was op het altaar om geofferd te worden, staat vrees centraal. Verboden spelen zich vaak af in de sfeer van de vrees voor de consequenties van een overtreding, individueel of voor de samenleving.

Berezovsky ziet echter ook een derde categorie mitswot: mitswot die optioneel zijn. Dat is niet helemaal vanzelfsprekend. Het woord “mitswa” betekent in het Hebreeuws “bevel”. “Optionele bevelen” lijkt met zichzelf in tegenspraak.

Wat zijn “optionele bevelen”? Berezovsky noemt als eerste de Amida (het 18-gebed) in de avond. Volgens de traditie is dat geen verplichting. Dat is ook de reden dat wij dit gebed in sjoel alleen stil zeggen en niet hardop herhalen. Als je het kunt en wilt zeggen, doe je dat stil. Er is geen reden het hardop te doen voor degenen die dat niet kunnen. Maar Berezovsky gaat verder en koppelt “optioneel” aan het heilige, teksten en daden die wij doen om God en ons zelf te wijden. Wanneer je iets heilig maakt, geef je het een extra lading, je tilt het uit het gewone en brengt het naar het bijzondere. Je kunt dat doen met van alles, of het nou verplicht is of niet.

Denken over “optionele mitswot” heeft zin. In vroegere tijden leefden mensen misschien meer dan wij met de Tora als een bron van heel veel verplichtingen. In onze maatschappij is religie omstreden geraakt. Of wij nou een verplichting voelen om, bijvoorbeeld, naar diensten in sjoel te komen of niet, heeft vooral met onszelf te maken. De realiteit is echter dat komen of wegblijven in onze samenleving zonder consequentie is. Je kunt het houden van Sjabbat of het vasten op Jom Kippoer ervaren als een plicht, voortkomend uit een verbod. Voor ons is echter de maatschappelijke realiteit dat het allemaal valt in de derde categorie, de categorie van heiligheid, de wijding van het leven, de essentie van religie. Daar hoeven we niet triest over te zijn. De derde categorie is meer dan liefde of vrees. Het is de ervaring dat er meer is in ons bestaan dat alleen maar "moeten". Het is een synthese, de ervaring van schoonheid. 

Nieuws

De Rabbijn legt uit: Eldad en Medad profeteren in het kamp ... Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: Poerim 5779 Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: 50-jarig Jubileum LJG Lees meer >>

juni

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30