Liberaal Joodse Gemeente Rotterdam.

27 november 2022 | 3 Kislev 5783

Wajeetsee

Wajeetsee

De sidra van deze week begint met de vlucht van Ja’akov, weg van Esav.  Op zijn reis, onderweg naar zijn oom Laban in Charan komt hij op een plek waar hij zal overnachten. Voor hem verschijnt een ladder vanaf de grond tot in de hemel, waarop engelen te zien zijn die naar boven en naar beneden gaan. Over het visioen en over de woorden van God is van alles te zeggen waar ik nu niet op in zal gaan. Mij gaat het deze week alleen maar over de woorden aan het begin van het verhaal.

In Tenach, de Hebreeuwse Bijbel, wordt de Naam van God geschreven met vier letters, “Jod” - “Hee” - “Waw” - “Hee”. Mogelijk werd de Naam vroeger uitgesproken, in het “gewone” Jodendom is de uitspraak niet meer bekend. Er zijn berichten in onze literatuur die erop wijzen dat de uitspraak van de Naam in de middeleeuwen, in vroeg-mystieke kringen, nog wel van leraar tot leerling werd doorgegeven en heel misschien gebeurt dat in sommige Kabbalistische kringen nog steeds wel. Als dat zo is, dan is het een goed bewaard geheim. Voor ons is er geen doorgaande traditie. Wij gebruiken de Naam van God helemaal niet. Door de eeuwen heen is het gebod om de Naam van God niet ijdel te gebruiken zo strikt geïnterpreteerd, dat de kennis van de Naam verloren is gegaan.

In plaats daarvan gebruiken wij allerlei andere woorden om God aan te duiden. In gebeden zeggen wij vaak “Adonaj” in plaats van de Godsnaam. Dat is een wat statige meervoudsvorm van “Meneer”, zoiets als “Mijne Heren”. De HEER met hoofdletters die je in veel Nederlandse Bijbelvertalingen tegenkomt is er een weergave van. In Joodse kringen in Engeland wordt vaak ook gewoon “The Lord” vertaald. In Nederland kiezen we vaak voor “De Eeuwige”. In Chassidische kringen is er tegenwoordig een voorkeur voor “HaSjem”, “De Naam”.

Buiten Tenach zijn er allerlei andere manieren om God aan te duiden. In Midrasj en commentaarliteratuur kom je vaak “HaKadosj Baroech Hoe” tegen, “De Heilige, geprezen is Hij”. Een andere, wat abstractere manier om over God te spreken is als “De Plaats”, “HaMakom”. Je ziet dat bijvoorbeeld in de Hagada voor Pesach bij de inleiding van de vier zonen: “Baroech HaMakom, Baroech Hoe”. “Geprezen is ‘De Plaats’, geprezen is Hij” (Brede Hagada nr. 6).

Aan het begin van onze sidra is Ja’akov onderweg en komt hij ergens aan: “Wajifga baMakom” (Beresjit [Genesis] 11:28). Het woord “paga” waar “wajifga” een vorm van is, wordt gewoonlijk gebruikt voor het ontmoeten van mensen, niet voor plekken. En waar Ja'akov aankomt, wordt in deze zin niet uitgelegd. Het is een beetje vage zin. Je kunt hem vertalen als: “En toen kwam hij een plek tegen”.

Ik neem aan, beste lezer, dat (als je al niet bent afgehaakt na deze technische inleiding) je nu ook wel doorhebt dat verschillende commentaren “de plek” interpreteren als “De Plaats”. Het tegenkomen, “Wajifga”, wordt dan geïnterpreteerd als gebed. Ja’akov, op de vlucht voor Esav, komt God tegen door middel van zijn gebed.

Maar waarom noemen we God nou "De Plaats"? Op verschillende plekken in onze traditie wordt daar op een wat filosofische manier op ingegaan. God is niet “ergens” in de wereld, God omvat de wereld. De wereld is, als het ware, een plek binnen God (Beresjit Raba 68:9).

Ik vind zelf deze uitleg niet helemaal voldoen. Het voegt eigenlijk niet veel toe. Aan de andere kant zegt mij “De Plaats” “HaMakom” als Naam voor God wel wat. Ik kan alleen over God spreken in concrete, beperkte, menselijke termen. Ikzelf kan God niet omvatten. Denken over een eindeloze, onbegrensde God is alleen maar lastig. En eigenlijk is die oneindige God op een bepaalde manier hetzelfde als een dimensie-loze stip. “De Plaats” is voor mij een stuk toegankelijker dan de Eindeloze Eeuwige.

Nieuws

Fotoalbum toegevoegd: installatie Rabbijn Peter Luijendijk op 19 juni 2022 Lees meer >>
De Rabbijn legt uit: Offer... Lees meer >>
Fotoalbum toegevoegd: op Sjabbat 21 mei 2022 nam Albert afscheid als rabbijn van onze LJG Lees meer >>

november

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30